yol bağımlılığıdavranış bilimitrafik tarihinapolyonkültürel miras
İngiltere'de trafiğin soldan akmasını Orta Çağ'daki kılıç refleksinden Napolyon'un sağ şerit kuralına uzanan yol bağımlılığıyla anlatan video. Japon samurayları, Amerikan yük vagonu sürücüleri ve İsveç'in 1967'deki Dagen H günü üzerinden örnekleniyor.
Soru
İngiltere'de trafik neden yüzyıllardır soldan akıyor?
Kısa cevap
Kılıç yüzünden. Atlı seyahat çağında insanların çoğu sağlaktı; yolun solundan gitmek, karşıdan gelen olası düşmana sağ eldeki kılıcı sallayabilmek demekti. Bu refleks gelenekleşti; Napolyon fethettiği yerlerde sağdan akışı zorunlu kılınca Kıta Avrupası değişti, ama hiç işgal edilmeyen İngiltere sol düzeni korudu ve sömürgelerine miras bıraktı. Bugün değiştirmek, İsveç'in 1967'deki "Dagen H" geçişi gibi devasa maliyet ve kaos gerektiriyor.
Sık Sorulan Sorular
Hangi ülkelerde trafik soldan akar?
+
İngiltere, Japonya, Kıbrıs, Hindistan gibi ülkelerde, çoğu eski İngiliz sömürgesi. Japonya'nın nedeni farklı: kılıcını solda taşıyan samuraylar.
Dagen H nedir?
+
İsveç'in 1967'de tüm ülkedeki trafiği bir gecede soldan sağa aldığı gün. Sağdan akan komşularla sınır kaosu ve kafa kafaya çarpışmalar bu radikal geçişi zorunlu kılmıştı.
İngiltere neden hâlâ sağa geçmiyor?
+
Astronomik maliyet ve devasa kaos riski. Topluma bir kez oturan altyapı alışkanlığı, daha "mantıklı" alternatif olsa bile kolay kırılmıyor, tam bir yol bağımlılığı örneği.
TranskriptAçKapat
Birçok insan salak. Bu da yaşamımızı etkiliyor. Hatta öyle ki İngiltere'de trafik neden soldan akıyor sorusunun yanıtı da burada. Dünyanın büyük bir kısmında trafik sağdan akarken İngiltere, Japonya veya Kıbrıs gibi ülkelerde trafik soldan akıyor.
Orta Çağ'da ve öncesinde seyahatler genellikle at sırtında yapıldığı ve insanların büyük çoğunluğu da sağlak olduğu için yolun solundan gitmek, karşıdan gelebilecek olası bir düşmana karşı sağ eldeki kılıcı sallayabilmek adına hayati bir güvenlik refleksiymiş. Bu alışkanlık toplumda öylesine yerleşiyor ki, 1300'lü yıllarda Papa, Roma'ya giden hacıların yolda karmaşa yaratmamaları için sol şeridi kullanmalarını resmen tavsiye ediyor. Ancak Kıta Avrupası'nda Napolyon ordusunun sağdan ilerleme kuralını zorunlu kılıp bu düzeni fethettiği yerlerde uygulayınca işler değişti. Fakat İngiltere hiçbir zaman Napolyon tarafından işgal edilmediği için o eski güvenlik refleksinden doğan sol şerit geleneğini asla bırakmadı ve bu sistemi Hindistan'dan Kıbrıs'a kadar tüm sömürgelerine standart olarak miras bıraktı.
Amerika'da da devasa yük taşımacılığı yüzünden sürücülerin kırbacı sağ elle kullanabilmek için sol arka ata oturması, trafiği mecburen sağ şeride kaydırdı. İşin ilginç yanı, hiçbir zaman sömürge olmayan Japonya'nın da kılıçlarını sol taraflarında taşıyan samuraylardan dolayı trafiği soldan akıyor. Napolyon'un ordularının giremediği bir diğer Avrupa ülkesi olan İsveç ise uzun süre bu eski sol geleneğini sürdürse de, sağdan akan komşularıyla yaşadığı sınır kaosu ve ülkedeki sol direksiyonlu araçların yarattığı kafa kafaya çarpışmalar yüzünden 1967'deki meşhur "Dagen H" (H Günü) ile tüm ülkedeki trafiği radyodan yapılan anonsla bir gecede mecburen sağa almak zorunda kaldı.
Günümüzde İngiltere'nin, Japonya'nın veya Kıbrıs'ın direksiyonu sağa alması, tıpkı İsveç'in o dönem aldığı risk gibi astronomik maliyetleri ve devasa bir kaos gerektiriyor. İşte tam da bu yüzden, sadece geçmişte kılıcımızı daha rahat savurabilmek veya kınların çarpışmasını önlemek için aldığımız o basit hayatta kalma kararları, bugün modern şehirlerin yönünü ve milyarlarca dolarlık otomotiv endüstrisini geri dönülemez bir şekilde belirlemeye devam ediyor.
