İptal edilemeyen iki tatilden hangisine gidersiniz: daha pahalı ama kötü olana mı, daha ucuz ama keyifli olana mı? Batık maliyet yanılgısı, ödediğimiz parayı ziyan etmemek için gelecekteki mutluluğumuzu feda ettirebilir. Amazon Prime gibi abonelikler de aynı bağlılık duygusunu güçlendirir.
Soru
Amazon Prime bizi neden daha çok harcatıyor?
Kısa cevap
Batık maliyet yanılgısıyla: beynimiz ödediği parayı ziyan etmemek uğruna gelecekteki mutluluğu feda eder. Klasik tatil deneyinde insanların yüzde 54'ü, kötü geçeceğini bile bile sırf daha pahalı diye o tatili seçer. Amazon Prime aynı mekanizmayla çalışır: ABD'de Prime üyeleri yılda ortalama 1.400 dolar harcarken üye olmayanlar 600 dolar civarında kalıyor; "zaten üyeliğim var" hissi başka yere bakmayı bile gereksizleştiriyor.
Sık Sorulan Sorular
Batık maliyet yanılgısı nedir?
+
Geri alınamayacak bir harcamanın, gelecekteki kararları etkilemesi: "o kadar para verdim, gitmezsem boşa gider" hissinin keyif hesabını bastırması.
Tatil deneyi neydi?
+
İkisi de iptal edilemeyen iki tatilden, pahalı ama kötü geçecek olanla ucuz ama keyifli olan, insanların çoğunluğunun pahalıyı seçtiğini gösteren klasik deney.
Abonelik sistemleri bu yanılgıyı nasıl kullanıyor?
+
Ödenen üyelik, "hakkını çıkarma" baskısı yaratır; kullanıcı alışverişe doğrudan abone olduğu platformdan başlar ve alternatiflere bakmayı bırakır.
TranskriptAçKapat
Hafta sonu için iki farklı tatil planı satın aldığını hayal et. Birincisi Bodrum'da lüks bir otel, fiyatı yirmi bin TL. Ama sonradan öğrendiğin ki otel tadilattaymış. Yemekler kötüymüş ve o hafta sonu Bodrum'da fırtına var. Yani keyifsiz geçeceği kesin. Ikincisi ise Asos'ta butik bir kamp. Fiyatı da sadece beş bin TL. Hava muhteşem. Arkadaşların orada ve çok eğleneceğin garanti. Kaderin cilvesi ki fark etmeden ikisini de aynı hafta sonuna almışsın. Ikisi de iptal edilemiyor. Para iadesi yok. Yani her halükarda yirmi beş bin liran cebinden çıktı. O para artık yandı. Hangisine gidersin? Bin dokuz yüz seksen beşte Hal Arkeys'in orijinalinde Wisconsin Michigan olan tatil deneyini ben bize uyarlayarak anlattım size. Bu da mantık diyor ki paran zaten gitti. Bari Asos'a gitti. Keyif al. Ama araştırmasına göre insanların yüzde elli dördü sırf daha fazla para ödediği için kötü geçeceğini bile bile o pahalı bodrum tatilini seçiyor. İşte buna yani batık maliyet yanılgısı deniyor. Beynimiz ödediği parayı ziyan etmemek uğruna Gelecekteki mutluluğunu feda ediyor. O kadar para verdim. Gitmezsen boşa gider hissi gidip eğlenmekten daha ağır basıyor. Araştırmalar da gösteriyor ki ABD'de Amazon Prime üyeleri yılda ortalama bin dört yüz dolar harcarken üye olmayan müşteriler sadece altı yüz dolar civarında harcama yapıyor. Yani abonelik sistemi içine giren bir kullanıcı girmeyen bir kullanıcıya kıyasla neredeyse iki kattan daha fazla bir harcama yapıyor. Ki bu oran yıllar içinde de tutarlı bir şekilde devam etmiş. Hatta bir diğer rapora göre çoğu Amazon Prime üyesi Alışveriş için başka bir yere bakmaya bile gerek duymuyor. Yani bu abonelik sisteminin içerisinde müthiş bir bağlılık var. Peki sizde durumlar ne? Muhtemelen dizi ve film izlemek amacıyla aldığınız Hepsiburada Premium, Trendyol Plus, Amazon Prem gibi avonikleriniz var mı? Sırf aboneliğiniz olduğu için de bir şey satın almak istediğinizde doğrudan buraya yönlendiğinizi düşünüyor musunuz?
