Kiki mi Bouba mı? Çoğu insan sivri şekli Kiki, yuvarlak şekli Bouba olarak eşleştiriyor. Bu basit deney, isimlerin sadece ses olmadığını; zihnimizde şekil, duygu ve marka algısı oluşturduğunu gösteriyor. Marka ismi seçerken kulağın gördüğü şey önemlidir.
Soru
İsimlerin bir şekli var mı?
Kısa cevap
Var. İki şekil gösterilir, biri sivri biri yuvarlak, ve iki isim verilir: Kiki ile Bouba. Türk, Amerikalı ya da Afrika'da bir kabile üyesi fark etmez; insanların ezici çoğunluğu sivriye Kiki, yuvarlağa Bouba der. 1929'da psikolog Wolfgang Köhler'in keşfettiği bu etki, beynin sesle şekli eşleştirdiğini gösterir: Bouba derken dudaklar yuvarlaklaşır, Kiki derken dil damağa sertçe çarpar. Markalar bunu bilinçli kullanır; Magnum'un dolgunluğu, KitKat'in çıtırtısı isimlerinin sesinde saklıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kiki-Bouba etkisi nedir?
+
Anlamsız kelimelerin ses özelliklerinin, belirli şekillerle evrensel olarak eşleştirilmesi; ses sembolizminin en bilinen kanıtı.
Bu etki kültürden bağımsız mı?
+
Büyük ölçüde evet; farklı dil ve kültürlerde tutarlı sonuç veriyor, çünkü mekanizma dilin kendisinden değil ağız, ses ve şekil ilişkisinden geliyor.
Marka ismi seçerken ne anlama geliyor?
+
İsim, ürünün sesidir: yumuşaklık satıyorsan sert ünsüzlerle dolu bir isim, keskinlik satıyorsan yuvarlak ve boğuk bir isim yanlış mesaj verir. Kulağın gördüğü şey konumlandırmayla uyumlu olmalı.
TranskriptAçKapat
Ekranla iki garip şekil görüyorsunuz. Biri yuvarlak hatlı, yumuşak, diğeri sivri dikenli yıldız gibi. Elinde de iki tane isim var. Kiki ve sizce hangisi kiki? Hangisi bulma? Cevabı vermenize gerek yok. Ben söyleyeyim. Yüzde doksan beş ihtimalle o soldaki sivri şekle kiki, sağdaki yuvarlak şekle dediniz. Ister Türk olun, ister Amerikalı ister Afrika'da bir kabile üyesi. Beynimiz bu iki kelimeye aynı tepkiyi veriyor. Buna buğ kekisi deniyor. Bin dokuz yüz yirmi dokuzda Alman psikolog Wolskan Köhler Bunu keşfettiğimde işler birazcık değişti. Neden mi? Çünkü beynimiz sandığımızdan daha duyusal çalışıyor. Derken dudaklarınız yuvarlaklaşıyor. Ses boğuk çıkıyor. Beyin bunu o yuvarlak şekille eşleştiriyor. Kiki derken diliniz damağınıza sertçe çarpıyor. Ağzınız geriliyor. Beyinde bunu o sivri köşelerle kodluyor. Peki markalar bunu nasıl kullanıyor? Tesadüf mü sanıyorsunuz? Bence değil. Mesela Magnum. Ismi söylerken bile ağzınız doluyor. Büyük, dolgun, haz veren, çıtırtılı bir ürün daha tadına bakmadan isminden anlıyorsunuz. Ona kikiki deseler de o hazzı alamazdınız ya da başka bir şey. Ya da tam tersi. Kit kat. Isimdeki o sert K ve T harfleri, ürünün çıtırtısını, o kırılma sesini kulağınızda fısıldıyor. Ya da kat kat. Etik kraks. Kraker, keskin, kısa ve net. Yani mesele şu. Eğer yumuşak bir yatak satıyorsak örneğin adını trakt koyamayız. Modelin ismi traktruk olamayız. Veya jilet gibi keskin bir ürün satıyorsak, adını Moomo gibi bir şey koyamayız. Çünkü kimse bizi ciddiye almaz. Sadece bir etiket değil çünkü. Ürünün sesidir. Yanlış ses de yanlış mesaj verir.
