Instagram’ın ilk hali Burbn karmaşıktı ve tutmadı. Sonra BJ Fogg’un davranış modeline uygun biçimde her şey sadeleşti: fotoğraf yükle, filtre bas, paylaş. İçeride kalmamızı sağlayan tarafta ise Zeigarnik etkisi ve sonsuz kaydırma var. Giriş kolay, çıkış yarım kalan iş gibi.
Soru
Instagram bizi telefona hangi iki psikolojik hileyle bağlıyor?
Kısa cevap
Girişte Fogg, çıkışta Zeigarnik. Instagram'ın ilk hâli Burbn adında karmaşık bir check-in uygulamasıydı ve tutmadı; kurucular BJ Fogg'un kuralını atlamıştı: davranış için motivasyon yetmez, zahmetsizlik gerekir. Her şeyi silip tek özellik bıraktılar: fotoğraf yükle, filtre bas, paylaş; ve uygulama patladı. Çıkışın zor olmasının nedeni ise Zeigarnik etkisi: beyin biten işi unutur, yarım kalanı unutmaz. Sonsuz kaydırmada sayfa asla bitmediği için beyin görev tamamlandı sinyali alamaz; savaştığınız şey iradeniz değil, beynin çalışma prensibi.
Sık Sorulan Sorular
BJ Fogg'un davranış modeli nedir?
+
Davranış, motivasyon ve yetenek (zahmetsizlik) ve tetikleyicinin birleşimidir. Uygulama ne kadar kolaysa davranış o kadar olası; Burbn zordu, Instagram zahmetsizdi.
Zeigarnik etkisi nedir?
+
Tamamlanmamış işlerin zihinde kaşıntı yaratması ve unutulmaması. Airbnb'nin seyahatinizi tamamlayın dili de bu kapatma ihtiyacını kullanır.
Sonsuz kaydırma neden bırakılamıyor?
+
Eski sonraki sayfa butonu beyne bir son veriyordu; sonsuz akışta son yok, görev hiç tamamlanmıyor ve döngü sürüyor.
TranskriptAçKapat
Şu an içinde gezindiğiniz Instagram aslında ilk kurulduğunda Burbn adında check in yapılan, plan yapılan karmaşık bir viski uygulamasıydı ama tutmadı. Kimse kullanmadı. Neden biliyor musunuz? Çünkü kurucuları Stanfordlu davranış bilinci, BGO'un şu kuralını atlamıştı bir davranışın gerçekleşmesi için motivasyon yetmez. Türkçe anlamıyla yetenek ama Comtex bağlamında zahmetsizlik olarak çevirebiliriz. Yani zahmetsizlik gerekir. Uygulama insanlara zor geliyordu. Sonra ne yaptılar? Her şeyi sildiler. Sadece tek bir özellik bıraktılar. Kare fotoğraf yükle Filtre bas, paylaş. Zorluk seviyesini sıfıra, yeteneği yani ise zirveye çektiler. Ve Instagram böylece patladı. Tamam, içeri girmemiz bu bilimsel yöntemle kolaylaştırıldı. Peki çıkmamız neden bu kadar zor? İşte orada da devreye Rus Psikolog, Bluma, Zaygenlik giriyor. Zaygarnik etkisi şudur. İnsan beyni bitmiş işleri. Unutur ama yarım kalan işleri asla unutmaz. Tamamlanmamış. Her şey zihinde bir kaşıntı yaratır. Airbnb mesela bunu çözdüğü için tatil bittiğinde otele puanlar yorum yap diye yalvarmıyor size. Tatilinizi tamamlayın. Seyahat Tamamlayın diyor. Bakın kelimeye dikkat. Tamamlayın. Beyniniz o dosyayı kapatmak o tik işaretini atmak ve o kaşıntıdan kurtulmak için o yorumu yazma eğiliminde bulunuyor. Peki sosyal medya bunu nerede kullanıyor? Sonsuz kaydırmada. Eskiden internet sitelerinde hala bazı sitelerde var gerçi. Sonraki sayfa butonu vardı. Yani bir son. Beyin bitti. Görev tamamlandı diyebiliyordu. Şimdi o sayfa asla bitmiyor. Aşağı kaydırdıkça yenisi geliyor. Beyin asla görev tamamlandı sinyali almıyor. Etkisi sürekli devrede kaldığı için de o parmak yani sistem girişte işinizi kolaylaştırmak, çıkışta ise işinizi asla bitirmemek üzerine kurulun. Iradenizle savaştığınızı sanıyorsunuz ama aslında asıl savaştığınız şey beyninizin çalışma prensibi.
