Rus Salatası ile Amerikan Salatası Farkı

Buna ne diyorsunuz? Ayvalık tostu yerken bir tartışma çıktı da yok Amerikan, yok Rus. Merak ettim, ben de araştırdım. 1860'larda Moskova'da bir tane restoran var, Hermitage adında. Mutfağın başında da Lucien Olivier adında bir şef. Bugün patatesle, havuçla, bezelyeyle bildiğimiz salatayı aslında ilk o yapıyor. Tabağı böyle özenle dizerek sunuyormuş, müşteriler de her şeyi birbirine karıştırıp yiyormuş. Şef de buna kızıp sonunda pes edip salatayı baştan sona karışık sunmaya başlamış. Hatta sosun tarifini kimseye vermemiş, mutfaktaki yardımcısının çaldığı falan söyleniyor. Bizi ilgilendiren kısım ise şu. 1917 devriminden sonra Bolşeviklerden kaçan on binlerce Beyaz Rus İstanbul'a geliyor. Beyoğlu'nda lokantalar açıyorlar, İstanbullular da bu salatayı ilk orada tadıyor. Adı da kendiliğinden konuyor zaten: Rus salatası. 25 yıl kadar bu böyle gidiyor. Sonra savaş bitiyor. Stalin Boğazlar'da üs, Kars ve Ardahan'da toprak istiyor. Türkiye de yüzünü Amerika'ya dönmeye başlıyor. Bu arada da Washington'daki büyükelçimiz Münir Ertegün 1944'te vefat etmiş. Amerika naaşını sıradan bir gemiyle değil de Missouri savaş gemisiyle gönderiyor. O günlerde Galatasaray Lisesi'nin karşısında da Niko Efendi'nin Levent Büfesi var. Camda yıllardır "Rus salatası 25 kuruş" yazarken Missouri'nin geldiği günlerde o yazı iniyor, yerine yenisi asılıyor: "Amerik salat 35 kuruş." Bunu o yıllarda lisede okuyan gazeteci Orhan Karaveli yıllar sonra bir mektupta anlatıyor. Niko Efendi'ye bu neyin nesi diye soruyor. Aldığı cevap da: "Rus salatası artık öldü." Sonraki yıllar için anlatılanlar bence daha da ilginç. Teoman Duralı çocukken bunu Ankara'da bizzat yaşamış mesela. Ailesiyle Piknik lokantasında oturuyorlar. Abisi garsondan dört Rus salatası istiyor. Garson da "öyle bir şey yok" diyor. Abisi fırlayıp içeriye giriyor, camlı dolaptaki salatayı gösteriyor: "İşte Rus salatası." Garsonun cevabı: "Efendim, o Amerikan salatası." Duralı'ya göre de adı bir gün önce hükümet kararıyla değiştirilmiş. Eski bakanlardan Hüseyin Çelik de hatta 2011'de Rus radyosuna Soğuk Savaş yıllarını anlatırken şunu söylüyor: "Menüsünde Rus salatası olan lokantanın sahibi hapse girebilirdi. Lokantacılara salataya Amerikan salatası demeleri tavsiye ediliyordu." Yani dikkatimi çekti benim de. Günlük yaşamımızdaki böyle basit mezelerin hikâyesini bile biraz incelediğimizde altından bambaşka şeyler çıkıyor.