Phoebus Karteli ve Planlı Eskitme Hikayesi

Hani hep deriz ya nerede o eski eşyalar? Anneannemin buzdolabı kırk yıldır çalışıyor. Benimki ikinci senesinde bozuldu gibi. Bunu sadece teknolojik bir değişme değil de tarihin en büyük mühendislik anlaşmalarından biri olduğunu söylesem hatta bunun için gizli bir toplantı bile yapıldı desem. Gelin size kartelini anlatayım. Yıl bin dokuz yüz yirmi beş Cenevre. Dünyanın en büyük ampul üreticileri gizlice bir araya geliyor. Sorunları şu. Ürettikleri ampuller fazla sağlam. Patlamıyorlar. Eee ampul patlamazsa yenisini kime satacağız? O gün masada bir karar alınıyor. Ampullerin ömrü kasten kısaltılacak İki bin beş yüz saat yanan ampulleri bin saate düşürmek için mühendislere daha kalitesiz yapın emri veriliyor. Komplo teorisi anlatmıyorum bu arada belgeleriyle sabit bir ekonomik strateji bu. İşte buna planlı eskitme deniyor. Ama işin daha farklı bir boyutu daha var. Eee adına psikolojik eskitme diyelim. Bin dokuz yüz ellilerde endüstriyel tasarımcı bunu şöyle tanımlıyor. Tüketiciye sahip olduğu ürün henüz bozulmamış olsa bile yenisinin biraz daha havalı, biraz daha gerekli, olduğuna inandırmak. Yani telefonun yavaşlaması bile kamerası bir tık daha iyi diye. Kenarları Biraz daha kavisli diye eskisinden utanmanı sağlamak. Kaliforniya'da bir itfaiye istasyonunda bin dokuz yüz birden beri hiç sönmeden yenen bir ampul var. Istese yapabiliyor insanoğlu. Ama işte mantıken de şuna geliyoruz. Niye yapsın ki?