Pembe Eskiden Erkek Rengi miydi?

1:50
pembe ve mavirenk ve cinsiyetpazarlama tarihiBarbiecinsiyet kodlaması

Soru

Pembe eskiden erkek rengi miydi?

Kısa cevap

Bir dönem erkek çocuklara öneriliyordu. 1918'de Earnshaw's Infants' Department adlı bir perakende dergisi pembeyi güçlü bir renk olduğu için erkeklere, maviyi narin olduğu için kızlara uygun buluyordu. 1927'de Time dergisinin derlediği listede bazı büyük ABD mağazaları da erkek çocuklar için pembeyi öneriyordu. Bugünkü “pembe kız, mavi erkek” kodu 1940'larda üreticilerin ve mağazaların eliyle oturdu.

Bu Fotoğraftaki Çocuk Kim?

Videoda bir fotoğraf gösteriyorum: uzun saçlı, dantelli kıyafetli, tokalı ayakkabılı bir çocuk. Bugün bakan çoğu kişi “kız çocuğu” der. Ama bu çocuk ileride Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olacak Theodore Roosevelt.

O dönemde bu bir tuhaflık değildi. Küçük çocukların kıyafetinde cinsiyete göre net bir ayrım yoktu, renkler de öyle. Yani “erkek hangi rengi giyer, kız hangi rengi giyer” sorusunun cevabı doğuştan gelmiyor, sonradan öğretiliyor.

1918 Alıntısı Aslında Nereden?

Videoda 1918'deki alıntıyı Ladies' Home Journal dergisine bağlamıştım. İnternette de çoğunlukla böyle geçiyor. Konuyu yıllarca araştıran Maryland Üniversitesi'nden tarihçi Jo Paoletti'ye göre alıntının kaynağı aslında Earnshaw's Infants' Department adlı bir perakende dergisi. Haziran 1918 sayısında şöyle bir kural yazıyor: pembe daha belirgin ve güçlü bir renk olduğu için erkeklere, mavi daha narin olduğu için kızlara yakışır.

Bu kuralın o dönemde tek kural olmadığını da not etmek lazım. Paoletti'nin aktardığı başka kaynaklar maviyi sarışınlara, pembeyi esmerlere ya da maviyi mavi gözlü bebeklere, pembeyi kahverengi gözlülere öneriyordu. Yani renk bir kimlik kodu değil, daha çok bir zevk meselesiydi.

1927'de Mağazalar Ne Diyordu?

1927'de Time dergisi, ABD'nin önde gelen mağazalarına göre kız ve erkek çocuklara hangi rengin uygun olduğunu gösteren bir liste yayımladı. Boston'daki Filene's mağazası ailelere erkek çocuklarını pembe giydirmelerini söylüyordu. Yani 1920'lerin sonunda bile mesele oturmamıştı.

1940'larda Ne Değişti?

Paoletti'ye göre bugünkü kod 1940'larda, tüketici tercihlerinin üreticiler ve mağazalar tarafından yorumlanmasıyla oturdu. Paoletti'nin bu konudaki yorumu ilginç: tam tersi yönde de sonuçlanabilirmiş.

Burada pazarlamanın mantığı çok net. Kız ve erkek için ayrı kıyafet, ayrı oyuncak, ayrı havlu üretildiğinde aynı aileye aynı ürünü iki kez satabiliyorsunuz. Ablasının pembe bebek arabası küçük erkek kardeşe “olmuyor”. Paoletti bunu daha kısa söylüyor: kıyafeti ne kadar kişiye özel hale getirirseniz o kadar çok satarsınız.

Bu mantığın 1980'lerde bir hızlanması daha var. Paoletti'ye göre cinsiyetsiz bebek kıyafetleri 1985'e kadar yaygındı. Doğum öncesi testler yaygınlaşınca aileler bebeğin cinsiyetini önceden öğrenmeye, alışverişi de doğumdan önce “kız” ya da “erkek” diye yapmaya başladı. Pembe, tulumlardan ve beşik çarşaflarından bebek arabalarına ve oto koltuklarına kadar yayıldı.

Mamie Pink ve Barbie

1950'lerde pembe ile kadınlık arasındaki bağ iyice oturdu. ABD'nin first lady'si Mamie Eisenhower'ın pembe tutkusu o kadar biliniyordu ki o tona “Mamie Pink” denmeye başlandı.

Sonra Barbie geldi ve pembeyi ikonlaştırdı. Evinden logosuna, saç tokasından oyuncak fırınına kadar her şey pembe oldu. Pembe artık bir renk değil, bir kategorinin adıydı.

Bir Marka İçin Bunun Anlamı Ne?

Bugün pembeyi görünce “feminen”, maviyi görünce “maskülen” diye algılamamızın sebebi doğamız değil, yüz yıla yakın süren bir pazarlama alışkanlığı. Biz cinsiyet rollerini, kültürel kodları tartışırken renkler üzerinden yıllarca bize roller satıldı.

Bir renk bir kez bir anlamla eşleşince o anlamı taşımaya başlıyor. Markaların renk seçimini neden bu kadar ciddiye aldığını Heinz'in ketçap rengini evlere taşıdığı videoda konuşmuştuk. Renklerin ürünlerden ve şehirlerden neden yavaş yavaş çekildiğini de Ürünler ve Şehirler Neden Renklerini Kaybediyor? videosunda anlattım.

Not: Bizde de 90'larda hastanede doğan bebeklere doğum paketi verilirmiş. Benim doğumumda mavi paket kalmadığı için anneme pembe paket vermişler. O paket hâlâ evde duruyor :D

Sık Sorulan Sorular

Pembe neden kadın rengi oldu?

Pembenin kızlarla eşleşmesi 1940'larda üreticilerin ve mağazaların tüketici tercihlerini yorumlamasıyla oturdu. 1950'lerde Mamie Eisenhower'ın pembe tutkusu ve ardından Barbie bu kodu iyice yerleştirdi. Kaynağı doğamız değil, pazarlama.

Mavi neden erkek rengidir?

Mavinin erkeklerle eşleşmesi de pembeninkiyle aynı dönemde, 1940'larda oturdu. Daha önce tam tersini öneren kaynaklar vardı: 1918'de bir perakende dergisi maviyi narin bulup kızlara öneriyordu.

Eskiden erkek çocuklar pembe mi giyerdi?

Uzun süre bebek ve küçük çocuk kıyafetlerinde cinsiyete göre net bir renk ayrımı yoktu. Pembeyi erkeklere öneren kaynaklar da vardı. Theodore Roosevelt'in uzun saçlı ve dantelli kıyafetli çocukluk fotoğrafı dönemin normalini gösteriyor.

Renkler neden cinsiyete göre ayrıldı?

Satış için. Kız ve erkek için ayrı kıyafet, oyuncak ve eşya satmak, aynı ürünü bir aileye iki kez satabilmek demekti.
TranskriptAç
Pembe aslında erkek rengiydi. Kadınlara bilinçli olarak yakıştırıldı. Bilerek ve isteyerek. 1930'lara kadar renkler cinsiyete göre öyle net şekilde ayrılmıyordu. Mesela bu fotoğraftaki çocuk... Günümüzde “kız çocuğu” diyebileceğin bir tarza sahip olabilir. Ama bu çocuk, ileride Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olacak olan Theodore Roosevelt. Erkek, uzun saçlı, dantelli kıyafetli, tokalı ayakkabılı falan. Eskiden çocuklar nötr renkler giyermiş. Yani “Erkek hangi renk giyinir, kız ne renk giyinir?” sorularının yanıtı doğuştan gelmiyor. Öğretiliyor. Hatta 1918'de Ladies' Home Journal dergisi diyor ki: “Pembe daha güçlü olduğu için erkeklere, mavi daha narin olduğu için kızlara uygun.” 1927'de Time dergisi büyük mağazalara bu konuyu soruyor, kız için mavi, erkek için pembe öneren mağazalar hâlâ yoğunlukta çıkıyor. Yani renkler 1920'lerde bile net şekilde ayrılmıyordu... Ama 1940'larda işler değişti. Pazarlamacılar şunu dedi: Cinsiyete göre renkleri kodlayalım ve netleyelim, böylece daha çok ürün satarız. Bir kıyafet, bir oyuncak, bir havlu bile aynı olamazdı artık. Kız ayrı, erkek ayrı giyinecekti. Derken 1950'lerde “pembe = kadınlık” diye bir kod oturdu. Mamie Eisenhower'ın meşhur pembe tutkusu vardı... Mamie Pink lakabı da boşuna takılmadı. Yetmedi, Barbie geldi... Barbie pembeyi ikonlaştırdı. Evinden logosuna, saç tokasından fırınına kadar her şey pembe oldu. Ve pembe artık “kız rengi” ilan edildi. Bugün hâlâ pembe görünce ‘feminen’, mavi görünce ‘maskülen’ olarak algılamamızın sebebi: Doğamız değil. Pazarlama. Biz cinsiyet rolleri, kültürel kodlar, feminizm, maskülenizm vs tartışırken renkler üzerinden yıllarca rol satıcılığı yapılmış bize. Hatta bizde de 90'larda hastanede doğan bebeklere... doğum paketi verilirmiş. Benim doğumumda mavi paket kalmadığından anneme pembe paket vermişler! :D O da evde hâlâ duruyor.

Diğer videolar

Hepsini gör
Gary Dahl’ın Pet Rock fikri üzerinden ürün değil deneyim satma, mizah ve absürt pazarlama stratejisini anlatan video.1:24
Pet Rock

İnsanlar Neden Bir Taşa Para Verdi?

Pet Rock pazarlamanın en absürt ama en öğretici hikâyelerinden biri. Gary Dahl taş satmadı; mizah, deneyim, kullanım kılavuzu ve sorumluluk gerektirmeyen bir bağ sattı. Bazen ürün dediğimiz şey, kutunun içindeki nesne değil, onun etrafına kurulan hikâyedir.

Fransa'daki zorunlu tuz vergisini, gabelleyi ve zorlayıcı tekeli anlatan video.1:26
tuz vergisi

Tuz Vergisi Nedir? Fransa'da Zorunlu Tuz Alımı

Fransa'da gabelle adıyla bilinen zorunlu tuz vergisini zorlayıcı tekel kavramı üzerinden anlatan video. Alternatifi olmayan bir sistemde insanların kendini müşteri değil rehine gibi hissetmesini ve 1789'da öfkenin neden tuz gişelerine yöneldiğini anlatıyor.

Coldplay konserinde Kiss Cam’e yansıyan Astronomer CEO’su Andy Byron olayı üzerinden marka itibarı ve kriz yönetimini anlatan video.1:24
Coldplay

Bir CEO’nun Konser Anı Markayı Krize Sokabilir mi?

Coldplay konserinde viral olan Astronomer CEO’su Andy Byron olayı sadece magazin değil. Asıl mesele şu: Üst düzey yöneticilerin davranışları, özel hayatları ve kriz anındaki refleksleri şirketlerin itibarını ne kadar etkiler? Patiswiss örneğiyle birlikte lider davranışı artık marka iletişiminin parçası.

Falaaddin ve Binnaz uygulamaları üzerinden inanç ekonomisi, belirsizlik ve uygulama içi satın alma modelini anlatan video.1:36
Falaaddin

Fal Uygulamaları İnanç Ekonomisini Nasıl Satıyor?

Falaaddin ve Binnaz gibi uygulamaların hikâyesi sadece fal değil; belirsizlik döneminde insanların yön, anlam ve rahatlama satın alması. İnanç ekonomisi, fiziksel ürün değil, “kendimle ilgili emin konuşma hakkı” satar. Bugünün tapınakları bazen push bildirimiyle gelir.

Kargo hızlandırma butonu, yükleme çubuğu ve labour illusion kavramı üzerinden kullanıcı deneyimini anlatan video.1:41
labour illusion

Yükleme Çubuğu Bize Gerçekten Çalışıldığını mı Gösteriyor?

“Kargoyu hızlandır” ya da “en iyi uçuşlar aranıyor” ekranlarında bazen sistemin ne yaptığından çok, size çalışıyormuş gibi görünmesi önemlidir. Labour illusion, emeğin görünür olmasının değeri artırdığını söyler. Beklemek, doğru sahnelendiğinde güven hissi yaratabilir.

Gözlüklerim Ray-Ban diyerek gillerimize pelesenk olmuş bir markanın ortaya çıkış hikayesini hiç merak ettiniz mi?1:19

Ray-Ban Nasıl Ortaya Çıktı

Rekabetçi mağduriyet kavramını gündelik sohbetlerdeki dert yarıştırma örnekleriyle anlatan video.1:22
rekabetçi mağduriyet

Rekabetçi Mağduriyet Nedir? Herkesin Derdi Kendine Büyük

Sosyal psikolojideki rekabetçi mağduriyet kavramı üzerinden insanların başkalarının derdini neden daha önemsiz görebildiğini anlatan video. Dertlerin yarıştırıldığı gündelik sohbetlerin bir savunma mekanizması olduğunu ve empatiyi nasıl zayıflattığını gösteriyor.

Forbes’un sağduyu sözü, bilgi yükü ve Berger ile Luckmann’ın gündelik gerçeklik kavramı üzerinden anlatılan video.2:03
sağduyu

Çok Bilgi Sağduyumuzu Körleştiriyor mu?

Her gün daha çok bilgi alıyoruz ama daha iyi anladığımızdan emin miyiz? Forbes’un paylaştığı sağduyu sözü, Berger ve Luckmann’ın gündelik gerçeklik fikriyle birleşince şunu düşündürüyor: Her şeyi optimize ederken sezgimizi ve basit sağduyumuzu kaybediyor olabiliriz.